کوارتزهایی که بافت نهانبلور دارا هستند سنگ یَمانی
به کوارتزهایی که بافت نهانبلور دارا هستند سنگ یَمانی (Chalcedony) گفته می شود. تنوع و گوناگونی این مجموعه از کوارتز بسیار زیاد میباشد. عامل محبوبیت سنگهای یمانی قابلیت حکاکی و ساختن مجسمه به جهت تحت بودن رنج ان میباشد. به سنگ یمانی، خرید انگشتر عقیق سپید هم گفتهاند.
سنگ یمانی دارنده جلای مومی مانند یا این که کدر است، در حالی که اشکال بلورهای کارتز، مانند در کوهی و آمتیست، درخشندگی شیشهای دارا هستند. بافت حرفه مانند میکروسکپی سنگ یمانی موازی یا این که عمود بر سطح فرنگی جمع آن میباشد، در حالی که اجتماع سنگ یمانی به صورت ردیفهای چکنده در غارها یا این که مانند حبههای انگور یا این که به قلوهای صورت یافت میگردد. عده سنگ یمانی معمولاً نقص و فرج بسیار دارااست و میاقتدار رنگ آن را با مواد رنگین تغییر تحول اعطا کرد. جمع سنگ یمانی یافت گردیده در معادن بافت لایه لایه ندارد اما عقیقهای تصنعی آبیرنگ که بافتی از لایههای موازی دارا هستند در بازار تحت عنوان سنگ یمانی عرضه میشوند.
معادن متعددی در کشورهای برزیل، هند، جمهوری مالاگاسی و اروگوئه وجود دارا هستند. در روزها قدیم از این سنگ تحت عنوان طلسم در قبال بیماریهای عصبی و جنون به کارگیری می شد. حکاکی بر روی این سنگ متداول بوده و امروزه نیز برای ساختن زینت آلات و اشیا هنری از آن استعمال میشود. تراش اختصاصی و رایج سنگ یمانی به صورت دامله میباشد.
سیرتکاملها
بعضا سیرتکاملهای اصلی سنگ یمانی:
عقیق
Agate Quartz - Agateplate, redbrown-white.jpg عقیق جزو کانیهایی میباشد که از یک سری عنصر شیمیایی درست شدهمیباشد. عقیق سنگی سیلیسی و نوعی از در کوهی میباشد. ادغام شیمیایی آن سیلیس میباشد و اما گهگاه عناصری دیگری در کنار آن قرار میگیرد. خصوصیت عقیق ریزدانه بودن آن و روشنی رنگش میباشد. عقیق نصفه روشن، مات و دارنده جلای شیشهای میباشد. عقیق به رنگهای سپید تا خاکستری تیره و سیاه، زرد رنگ تا قرمزرنگ، سبز و آبیرنگ پرنور میباشد و میان جواهرات جايگاه دوم سنگی پر اسم و رسم میباشد. شایسته ترین آن سرخ، زرد رنگ و سپید میباشد. صورت بلورهای عقیق، نازک و ششگوش میباشد. این کانی در هیدروکسید پتاسیم حل میشود.
سنگ باباغوری
Onyx Agate-Quartz-49959.jpg سنگ باباغوری، عقیق سلیمانی، یا این که جَزْع یمانی نوعی سنگ یمانی میباشد که رگهدار باشد. طولانی تر سنگهای باباغوری رگههایی سپید و سیاه داراهستند. بعضی از سنگهای باباغوری طبیعی میباشند البته بسیار از آن ها را با رنگ آمیزی و لکهدار کردن عقیق ایجاد می کنند. در قدیم از سنگ باباغوری مهرهٔ مدور سیاه و سفیدی صحیح میکردند به صورت و رنگ دیده گوسفند مرده که برای دفع دیده جراحت بر کودک ها آویخته یا این که گاه برای زینت به کارگیری میکردند. رنگ رگههای سنگ باباغوری معمولاً سپید و سیاه میباشد. به آن سیرتکامل که رگههای رنگیاش بجای سیاه، طیفهایی از قرمزرنگ می باشند عقیق یمانی میگویند.
سنگ دلربا
Aventurine Aventurine.jpg سنگ دلربا سنگی میباشد از کانی کوارتز که به رنگهای سبز تا قهوهای مایل به سرخ چشم میگردد. طولانی تر سیرتکاملهای این سنگ بهادار، به رنگ سبز میباشند. این سنگ نصفهروشن تا مات با یه خرده درخشندگی و دارنده ناخالصیهای هماتیت و گوتیت میباشد که به رنگ سبز و آبی رنگ در آن چشم میشود. میگردند. سنگ دلربا در جواهرسازی کاربرد داراست و تشخیص جور ساختگی آن از گونه طبیعی ایراد میباشد.
عقیق جگری
Carnelian Carnelian sard (mineral specimen).jpg عقیق جگری جور قرمزرنگ سنگ یمانی میباشد. عقیق جگری سنگ نصفهواضح دارنده جلای واکسی میباشد و شایسته ترین اشکال آن در هند یافت می گردد. اکثر وقت ها عقیقهای جگری تجاری در واقع سنگ یمانی خالدار میباشند. عقیق جگری دارنده مشقت ۷ و وزن منحصربهفرد ۶۱/۲ هست.
عقیق سبز
Chrysoprase Chryzopras Polsko.jpg عقیق سبز گرانبهاترین گونه کانی سنگ یمانی میباشد که نیکل جانور در آن آن را به رنگ سبز سیبی درآورده. این سنگ نصفه روشن و متخلخل میباشد و به طور منحنی و صیقلی تراشیده میشود. رنج آن ۷ و وزن مخصوصش ۶/۲ میباشد. این کانی در معادن استرالیا، روسیه، برزیل و غرب آمریکا معدنکاری میگردد. این سنگ گهگاه یشم استرالیایی نیز نامیده میشود، البته هیچ ارتباطی با یشم ندارد. تفکیک این سنگ با نمکهای لکهدار دارنده نمکهای کروم اختلال میباشد.
سنگ خون
Carnelian Quarz - Heliotrop (Blutjaspis).JPG سنگ خون یا این که یشم ختایی نوعی از سنگ عقیق سبز است که در سطح ان لکههایی از مال یشم قرمز رنگ چشم می شود. گهگاه این کانی به طور عدهای تیره رنگ و دربردارنده لکههای قرمزرنگ اکسید آهن چشم میگردد. مدل سبز آن پلاسما اسم دارااست که می تواند دارنده لکههای زرد رنگ برجسته نیز باشد و برای حکاکی بسیار مطلوب میباشد شایسته ترین معادن سنگ خون در هندوستان موجود است در برزیل، چین، استرالیا و ایالات متحده نیز موجود است. پلاسما در زیمبابوه یافت شده است. در قرنها وسطی از آنجاییکه نقاط قرمزرنگ این سنگ را خون «مسیح» میدانستند بدین سنگ اقتدارهای خارقالعادهای نسبت میدادند.
عقیق خزهای
Moss agate Mossagate.pebble.750pix.jpg عقیق خزهای در واقعیت به مدل بیرنگ و نصفهروشن سنگ یمانی گفته می گردد که دارنده محتویاتی به صورت برگ و شاخه و نقطههایی خزهمانند و رنگ سبز میباشد. عقیق خزهای دارنده محتویاتی از بلورهای سبزرنگ میهمان به صورت خزه میباشد. این عدههای درون سنگ عقیق که دارنده ناخالصیهای متعددی هم میباشند به یشم خزهای هم معروفند البته یشم نیستند و در واقعیت از اکسیده شدن فلز آهن مو جود در مخلوط شیمیایی کانی به وجود آمدهاند. شایسته ترین جور عقیق خزهای در هندوستان استخراج می شود.[۱]
عقیق سبز زمردی
Mtorolite Mtorolite zimbabwe trimmed.jpg عقیق سبز زمردی سیرتکاملای عقیق سبز میباشد که رنگ خویش را از مقادیر یه خرده کرومیوم میگیرد در حالی که عقیق سبز عادی رنگ خویش را از نیکل میگیرد. این جور سنگ طولانی تر در زیمبابوه یافت می گردد و در آنجا متورولیت اسم دارااست. تشخیص عقیق سبز عادی و عقیق سبز زمردی بهوسیله صافی رنگ چلسی انجام میگردد. دراین صافی، عقیق سبز به رنگ سبز و عقیق سبز زمردی به رنگ سرخ چشم می شود.